Nên tin cậy “đại chúng” hay “nhà chuyên môn”

Nên tin cậy “đại chúng” hay “nhà chuyên môn”?
Dùng internet cũng giống như mở thêm một đôi mắt để quan sát thế giới. Một thế giới không kém thậm chí phong phú hơn thế giới nhìn bằng đôi mắt thường hàng ngày.
Trước một sự kiện, hiện tượng xã hội những thành viên của hai thế giới đều thể hiện sự “nhận thức” và “giải thích” của mình. Công việc này xét ở nghĩa rộng khá giống công việc của nhà sử học.
Nếu phân loại những người “nhận thức” và “giải thích” ở diện rộng có thể chia thành hai loại: “đại chúng” và “nhà chuyên môn”.
Trong nhiều trường hợp “nhận thức” và “giải thích” của giới chuyên môn trùng khớp với “nhận thức” và “giải thích” của đa số công chúng. Tuy nhiên, cũng có trường hợp phần trùng khớp rất ít thậm chí đối lập hoàn toàn. Trong trường hợp ấy, nên tin cậy “đại chúng” hay “nhà chuyên môn”?
Tình cảnh nước Nhật năm 2011 trong cơn bão những tin đồn thật giả lẫn lộn về sự cố hạt nhân ở nhà máy điện nguyên tử Fukushima là một ví dụ.
Ở Nhật Bản cũng như những nước phát triển khác, trong các trường hợp đó các phương tiện truyền thông trong khi phản ánh trung thực tình cảnh và tình cảm của dân chúng cũng tiến hành song song việc phỏng vấn các nhà chuyên môn để họ thể hiện “nhận thức” và “giải thích”.Trong tư cách nhà chuyên môn, “sự nhận thức” và “giải thích” của họ sẽ không lung lay hay chiều theo đại chúng.
Ở những nước có dân trí cao thì khoảng cách về “nhận thức” và “giải thích” giữa giới chuyên môn và đại chúng càng hẹp và ngược lại.
Khi nhận thức của đại chúng khác nhà chuyên môn, nhà chuyên môn sẽ không khỏi cảm thấy cô độc. Nhưng đó cũng là hệ quả do chính nhà chuyên môn tạo ra-nhà chuyên môn đã không thành công trong việc đưa tới đại chúng những kết quả nghiên cứu của mình để chuyển hóa chúng thành tri thức phổ quát.
Muốn quá trình chuyển hóa này diễn ra thuận lợi thông thường sẽ cần hai loại nhà chuyên môn.
Thứ nhất là nhà chuyên môn loại một: nghiên cứu chuyên sâu tìm ra những cái “mới ngay cả với giới chuyên môn”. Sản phẩm của họ là các bài báo khoa học hay sách chuyên ngành dành cho giới chuyên môn.
Thứ hai là nhà chuyên môn loại hai: chuyên tâm cơ cấu lại và chuyển hóa thành tựu của nhà chuyên môn loại một đến công chúng. Sản phẩm của giới này là các cuốn sách có tính chất “khai sáng”, các bài báo “có tính chất phổ thông”, các buổi diễn thuyết, bài giảng “mở” dành cho đại chúng.
Trong nhiều trường hợp, có nhà chuyên môn sẽ làm cả hai công việc trên như một nhà khoa học toàn năng. Những nhà khoa học dạng này thường được công chúng biết đến nhiều và được yêu mến.
Dông dài để rồi quay lại Việt Nam. Ở Việt Nam, trước rất nhiều sự kiện, hiện tượng, các “nhận thức” và “giải thích” xuất hiện trên sách vở, truyền thông hoàn toàn là của “đại chúng”. Trong nhiều trường hợp khác “nhận thức” và “giải thích” của các “nhà chuyên môn” hoàn toàn bị cuốn theo “đại chúng”.
Tình trạng ấy thể hiện sự thiếu hụt của cả hai loại nhà chuyên môn đã nói ở trên.
Ở Việt Nam cũng có thói quen hay “đổ tại” “dân trí thấp”. Đấy là một thực tế khó phủ nhận.Nhưng rõ ràng sẽ là bất công và hiện thực “dân trí thấp” sẽ không bao giờ thay đổi khi giới chuyên môn không “nhận thức” và “giải thích” rằng hiện tượng đó một phần thuộc về trách nhiệm của chính mình.

Comments are closed.