Người có hình trên bìa tờ Pi số 3 là giáo sư Lê Văn Thiêm

Người có hình trên bìa tờ Pi số 3 là giáo sư Lê Văn Thiêm. Nếu cần chỉ ra một người là thuỷ tổ của toán học VN thì đó là gs Lê Văn Thiêm. Mình rất tiếc là không có dịp gặp Gs Thiêm, nhưng đã được nghe vô số câu chuyện về ông. Vậy mà hoá ra cũng chưa biết hết các câu chuyện về con người xuất chúng này. Dưới đây là vài câu chuyện về gs Lê Văn Thiêm theo lời kể của gs Hà Huy Vui, mạn phép chú Vui copy lại comment của chú trên trang của thầy Lê Quốc Hán cho thêm người thưởng ngoạn:
Sáng nay thay nước cho bể cá, tự nhiên nhớ cụ Lê Văn Thiêm. Cái bể cá này ngày xưa ở nhà cụ, lúc cụ còn ở Hà Nội. Khi cụ chuyển vào Nam, nó qua một nhà nữa, rồi mới đến nhà mình.
Mình không học với cụ Thiêm ngày nào. Khi mình về viện toán thì cụ đang làm cái gì đó về hệ số của Nhị thức Newton, mà mình không thấy hứng thú, nên mình cũng ít khi ngồi nghe toán của cụ. Sau này, lúc ở Pháp, tình cờ lật một số ASENS, thấy luận án của cụ về bài toán ngược của lý thuyết Nevanlinna. Mình không đọc bài, chỉ ngồi giở từng trang, nhìn các hình vẽ các diện Riemann và các công thức toán học, và tự nhiên thấy tin một cách chắc chắn, rằng đây là một công trình rất độc đáo, rất có giá trị. Trước đó, mình đã nghe vài người Việt nói nhiều về tầm quan trọng thế này thế nọ của công trình này, nhưng nghe vậy thì biết vậy, chỉ đến khi thấy tận mắt, dù không đọc kỹ, thì cái được nghe kia mới trở thành cái được khâm phục thực sự.
Lúc mới về Viện, tuy không nghe toán đọc toán của cụ Thiêm, nhưng bây giờ nghĩ lại, mình nhớ rất nhiều điều cụ đã nói đã làm, nhiều hơn hẳn là nhớ về những người khác.
Nhớ gì thì ghi nấy, làm mấy cái gạch đầu dòng cho nó nhanh:
– Lần đầu dự tổng kết cuối năm, nghe cụ Thiêm đọc báo cáo tổng kết. Đọc hết trang 1 và trang 2, tự nhiên, cụ ngẩn người, lẩm bẩm: “ Không biết rơi đâu mất trang 3 rồi?”. Và trước sự ngạc nhiên của mình, cụ bỏ qua trang 3, tiếp túc đọc sang trang 4 cho đến hết bản báo cáo. Đọc xong, chuẩn bị bước xuống bục, chân cụ đá phải một tờ giấy, cụ nhặt lên và vui mừng: “ À, trang 3 đây rồi!”, và cụ lại đứng trên bục, giở trang 3 ra đọc, điềm nhiên như không có điều gì xẩy ra.
– Cụ Thiêm ít để ý đến những chuyện hành chính của viện, nhưng cụ khá kỹ lưỡng trong việc nhận cán bộ vào viện. Một câu nói của cụ đã trở thành qui tắc được các hội đồng tuyển chọn của viện tuân theo gần như mọi lúc: chỉ cần chọn người giỏi. Nếu phải phân vân giữa một người loại khá mà học đúng ngành viện cần và một người loại giỏi mà khác ngành, thì nên chọn người giỏi.
– Tiêu chuẩn thế nào là người giỏi của cụ cũng khá buồn cười. Cụ thường nói, chọn người vào viện làm toán lý thuyết, phải giỏi như anh HHK thì mới được chọn. ( Anh này là một học trò ruột của cụ từ thời ĐHTH, được cụ thích). Bọn trẻ chúng tôi nhiều người khá dị ứng với cách đánh giá này: không học cùng nhau, làm sao biết mình có giỏi bằng ông HHK hay không, làm cách gì để cãi lại cụ nếu cụ cho là mình không giỏi bằng?
– Hồi bọn mình ở khu tập thể của viện, 4-5 người trong một gian nhà cấp 4, lợp nứa. Hàng ngày phải tự nấu ăn. Đôi khi đang nấu giữa chừng thì hết củi, bí thế, đành phải rút nứa trên mái nhà cho vào bếp. Sau nhiều lần, mái nhà chỗ sát thềm gần bếp sạt hẳn một góc, trông rất hài hước. Nhà tập thể gần phòng làm việc của viện trưởng. Một lần, cụ Thiêm chỉ tay lên mái nhà, hỏi chúng tôi: “Tại sao chỗ mái này lại thế này nhỉ?”. Bạn NTĐ nhanh trí đáp: “Thưa thầy, mái nhà bị cháy ạ”. Nét mặt cụ thoáng một chút ngỡ ngàng, nhưng chỉ một phút sau, hình như cụ đoán ra. Cụ lặng lẽ trở vào phòng làm việc và không hỏi gì thêm.
– Cuối cùng, một kỷ niệm về cụ Thiêm liên quan trực tiếp đến mình. Cụ sống ở 28, phố Hàng Chuối. Mình mượn hội trường của Viện Sử Học, 38 Hàng Chuối, để làm lễ cưới. Mình đưa thiếp mời cụ. Đọc lướt qua, cụ nói: “Ơ, cái ông Vui này, ông ta mượn nhà mình tổ chức lễ cưới mà không hỏi trước mình gì cả!”. Cụ tiếp tục: “ Nhưng mà thôi, cũng được!”. Cho đến bây giờ mình không hiểu lúc ấy cụ nói thật hay nói đùa. Nếu không phải là cụ Thiêm mà người khác nói, thì chắc chắn đó là một câu nói đùa, nhưng đây là cụ Thiêm.
Người xưa thường nói, trong mỗi con người xuất chúng, dù đã nhiều tuổi, vẫn có nét anh nhi ( đứa trẻ tinh anh). Mình nghĩ cái nét anh nhi ấy ở cụ Thiêm ( và cả ở cụ Tạ Quang Bửu) là khá rõ.
Mặc dù không học toán với cụ Thiêm và cũng chưa đọc các công trình toán học của cụ bao giờ, mình vẫn luôn luôn gọi cụ là Thầy. Vào viện toán ít lâu, mình hiểu đây chính là nơi dễ chịu nhất đối với mình, dễ chịu hơn là về làm giáo viên ở các trường. Dễ chịu không phải chỉ vì mỗi khi đi làm, không cần phải bỏ áo vào trong quần và đi dép có quai hậu, mà còn vì những điều khác.

6 thoughts on “Người có hình trên bìa tờ Pi số 3 là giáo sư Lê Văn Thiêm

    1. Ông HHK rất tự hào được lấy làm đơn vị! Tiếu chuẩn vào Viện Toán: độ giỏi ít nhất = 1.

  1. 1 HHK, hay thôi cứ gọi là 1 K . Ta có tổng số cán bộ viện toán đã quy đổi là bao nhiêu K bác Khoái ơi?

  2. Anh Thuan Doan, chuyện thật: Hai Cụ đến rạp xem phim. Cụ gửi xe xong vào thẳng rạp, tất nhiên là cầm luôn 2 vé. Cụ bà đứng ngoài. Cụ vừa xem vừa nhìn sang ghế bên cạnh, lắc đầu: “Vé xem phim bây giờ khó mua thế mà có người mua rồi không đi, tiếc thật!”. Ra về, Cụ bà vẫn đứng chờ vì hết buổi người ta mới cho nhận xe đạp để về.

    1. ối chuyện này còn hay hơn ạ. Mà cháu được gặp phu nhân cụ Thiêm rồi, rất đẹp, sang trọng, dịu dàng lắm.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *